Thế giới vẫn đi du lịch, vì sao lợi nhuận hãng bay giảm?

Phân tích dự báo IATA năm 2026 về hành khách, doanh thu, lợi nhuận; nhiên liệu, lao động, máy bay, cạnh tranh giá vé, thu phụ trợ và ba kịch bản 2027.

เครื่องบินโดยสารจอดอยู่ในพื้นที่สนามบิน

Sân bay đông đúc trở lại dễ khiến người ta nghĩ các hãng hàng không đang bước vào thời kỳ lợi nhuận cao. Nhưng báo cáo tài chính của nhiều hãng cho thấy điều trái ngược: lượng khách và doanh thu tăng, trong khi chi phí nhiên liệu tăng nhanh hơn và lợi nhuận thu hẹp. Vấn đề không chỉ là người dân ít muốn du lịch. Sau giai đoạn phục hồi nhờ tăng số khách hậu Covid-19, hãng bay phải đồng thời quản lý giá vé, năng lượng, nguồn cung máy bay và dòng tiền.

Dữ liệu mới nhất đưa ra hai lớp câu trả lời. Xét toàn ngành trên thế giới, lợi nhuận năm 2026 được dự báo giảm dù hành khách còn tăng. Tuy nhiên số liệu lợi nhuận cả năm vẫn chỉ là dự báo của IATA, chưa phải báo cáo tài chính kết thúc đủ 12 tháng. Lưu lượng bay theo tháng còn cho thấy đà tăng yếu dần, có tháng giảm. Nhiều người đi du lịch không đồng nghĩa mọi đường bay đều tăng trưởng và chuyến bay đầy chỗ không mặc nhiên có lãi.

Theo dự báo ngày 7/6/2026 của Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA), năm nay có khoảng 5,1 tỷ lượt hành khách, tăng 2,4%, và tổng doanh thu hàng không đạt 1,165 nghìn tỷ USD, tăng 9,4%. Song lợi nhuận ròng được dự báo giảm từ khoảng 45 tỷ USD năm 2025 xuống 23 tỷ USD năm 2026; biên lợi nhuận ròng từ 4,2% còn 2,0%, tương đương chỉ 4,50 USD lãi cho mỗi hành khách. Các ước tính này có thể thay đổi khi số liệu thực tế mới xuất hiện.

Từ Covid-19 đến 2026 – hành khách trở lại nhưng điều kiện kinh doanh đã đổi

Phục hồi không đồng đều theo khu vực. Cần phân biệt số lượt người với RPK (revenue passenger kilometres), bằng số khách mua vé nhân với quãng đường bay. RPK đo nhu cầu theo khoảng cách, chứ không phải số người đi qua sân bay. Vì vậy không nên trộn dữ liệu RPK với số chuyến bay hoặc tổng lượt khách qua nhà ga khi so sánh giữa các năm.

Giai đoạnNhu cầu đi máy bayÝ nghĩa với lợi nhuận
2019Năm chuẩn trước đại dịchMạng đường bay và cơ cấu chi phí cũ
2020-2021Dịch bệnh và hạn chế đi lại khiến thị trường lao dốcNợ tăng, giảm máy bay và một phần nhân sự
2022-2023Mở biên giới, nhu cầu phục hồi nhanh không đềuDoanh thu quay lại, thiếu máy bay và lao động
2024 (thực tế)RPK +10,4% so 2023, cao hơn 2019 3,8%Hệ số sử dụng ghế trung bình 83,5%
2025 (lưu lượng thực tế)RPK tăng 5,3%; hệ số 83,6%Nhu cầu kỷ lục, máy bay và linh kiện giao chậm
2026 (dự báo IATA tháng 6)Dự báo RPK +2,1%; 5,1 tỷ lượt kháchDự báo lợi nhuận ròng 23 tỷ USD
Tháng 1-9/2026 (thực tế)RPK cộng dồn +0,3%; tháng 9 -0,5%Tăng trưởng chậm từng vùng, không phải tuyến nào cũng tăng

Năm 2024 và 2025 đã có số liệu lưu lượng thực tế cả năm, nhưng đến ngày 7/11/2026 vẫn chưa có tổng hành khách và lợi nhuận toàn ngành đã quyết toán của năm 2026. Dự báo tháng 6 xuất hiện trước số liệu thực tế tháng 9 công bố ngày 30/10; cần ghi rõ hai thời điểm này.

Doanh thu đi lên, vì sao lợi nhuận lại đi xuống?

Chỉ tiêu ngành hàng không toàn cầu20242025 (IATA ước tính)2026 (IATA dự báo)
Tổng doanh thu hãng bayKhông dùng số khác phiên bản dự báo để so1,065,000,000,000 USD1,165,000,000,000 USD
Lợi nhuận ròng38,000,000,000 USD45,000,000,000 USD23,000,000,000 USD
Biên lợi nhuận ròng3.7%4.2%2.0%
Lợi nhuận hoạt động (EBIT)Không dùng số khác phiên bản dự báo để so76,400,000,000 USD48,000,000,000 USD
Hệ số sử dụng ghế bình quân83.5% (thực tế)83.6% (thực tế)84.0% (dự báo)
Lãi ròng trên mỗi kháchKhông dùng số khác phiên bản dự báo để so9.10 USD4.50 USD

Có cơ sở cho nhận định doanh thu tăng mà lợi nhuận giảm: doanh thu dự kiến tăng 9,4%, còn lợi nhuận ròng có thể gần bằng một nửa ước tính năm 2025. IATA cũng hạ dự báo lợi nhuận năm 2026 từ 41 tỷ USD vào tháng 12/2025 xuống 23 tỷ USD vào tháng 6/2026 do giá năng lượng và gián đoạn không phận Trung Đông. Hạ dự báo trước đó khác với giảm so với lợi nhuận ước tính của năm liền trước.

Lợi nhuận ròng (Net Profit) là thu nhập sau lãi vay và thuế; EBIT là lợi nhuận trước lãi và thuế. Không thể dùng thay nhau. Hệ số sử dụng ghế (load factor) chỉ đo tỷ lệ ghế được bán, không chứng minh rằng giá vé bình quân đủ bù toàn bộ chi phí.

Sáu nhóm chi phí đang bào mòn biên lợi nhuận

Sức ép lớn nhất năm 2026 là nhiên liệu máy bay. IATA dự báo chi phí nhiên liệu toàn cầu tăng từ 252 tỷ USD năm 2025 lên 350 tỷ USD năm 2026, gần 40%. Tỷ trọng trong chi phí khai thác tăng từ 25,4% lên 31,4%, dù lượng nhiên liệu tiêu thụ dự kiến gần như không đổi. Điều này cho thấy nguyên nhân chính là giá trên mỗi đơn vị.

Giá dầu thô không giống giá nhiên liệu hàng không đã tinh chế. IATA giả định mức 152 USD một thùng nhiên liệu phản lực, so với 90 USD năm 2025. Khoảng cách giá crack spread giữa nhiên liệu máy bay và dầu Brent nới rộng cũng làm tăng áp lực. Hợp đồng phòng hộ giá nhiên liệu có thể trì hoãn tác động nhưng không bảo vệ hoàn toàn khi giá neo cao; tỷ lệ phòng hộ khác nhau theo từng hãng.

Chi phí lao động toàn ngành được IATA dự tính khoảng 271 tỷ USD năm 2026, còn các chi phí không phải nhiên liệu là 767 tỷ USD, tăng 4,0%. Phi công, kỹ thuật viên, tiếp viên và nhân viên mặt đất phải đáp ứng chuyên môn và tiêu chuẩn an toàn cao, khó cắt giảm ngay.

Bốn áp lực khác liên kết với nhau: bàn giao máy bay mới chậm đẩy giá thuê lên; máy bay già cần đại tu động cơ và thay linh kiện nhiều hơn; nợ cùng hợp đồng thuê khiến lãi vay kéo lợi nhuận ròng xuống; phí hạ cánh, phục vụ mặt đất, điều hành bay và nghĩa vụ môi trường vẫn phát sinh ngay cả trên tuyến giá rẻ. Tỷ trọng các khoản này khác nhau giữa sân bay và quốc gia.

Áp lực chi phíBằng chứng và quy môẢnh hưởng kinh tế
Nhiên liệu máy bay2026F 350 tỷ USD so 2025 252 tỷ USDChi phí mỗi chuyến tăng nhanh hơn giá vé
Lao động2026F 271 tỷ USDHợp đồng lương và thiếu chuyên gia hạn chế giảm chi phí
Máy bay và chuỗi cung ứngGiao máy bay và động cơ chậm, giá thuê tăngMáy bay cũ dùng lâu hơn, trì hoãn tuyến mới
Bảo dưỡngĐại tu và thay phụ tùng nhiều hơn ở máy bay giàĐại tu động cơ và phụ tùng đắt, nằm sân vẫn tốn cố định
Lãi vay và thuêTùy mức nợ từng hãngChi phí vốn kéo lợi nhuận ròng xuống
Sân bay, không phận, môi trườngHạ cánh, mặt đất, điều hành bay, SAF, CORSIAKhông thể chuyển hết phí vào giá vé
Hành khách trong nhà ga sân bay bên máy bay đang đỗ

Máy bay kín ghế không có nghĩa có lãi – full-service và low-cost

Ghế máy bay là hàng tồn kho có hạn sử dụng: khi chuyến bay rời cổng, ghế trống không bao giờ bán được cho chính chuyến đó nữa. Hãng vì thế có động cơ giảm giá sát giờ để tăng hệ số sử dụng ghế. Nhưng nếu doanh thu bình quân từ vé thấp hơn chi phí cần thu hồi, lượng khách tăng có thể chỉ làm doanh thu tăng, không tạo thêm lợi nhuận.

Hãng đầy đủ dịch vụ và có mạng đường bay có thể bán hạng cao cấp, chuyến nối và dịch vụ doanh nghiệp, duy trì quan hệ khách thường xuyên; đổi lại phải gánh mạng khai thác phức tạp và chi phí dịch vụ lớn. Hãng giá rẻ (LCC) hưởng lợi từ đội tàu bay đồng nhất, quay đầu nhanh và bán trực tiếp, song cạnh tranh trên đường ngắn làm hạn chế tăng giá khi hành khách nhạy cảm với giá.

Không thể kết luận năm 2026 mọi hãng full-service thắng hay mọi hãng LCC thua. IATA nhận định doanh thu cao cấp và khả năng phân khúc giá giúp chống chịu, nhưng kết quả còn phụ thuộc đường bay, vốn, phòng hộ nhiên liệu, hạn chế không phận và sức thương lượng với sân bay cùng bên cho thuê.

Báo cáo thực tế – doanh thu cao chưa chắc lợi nhuận cao

Bảng dùng kết quả mới nhất các công ty đã công bố đến ngày 7/11/2026. Kỳ tài chính và định nghĩa lợi nhuận khác nhau, nên chỉ phù hợp để so xu hướng, không phải xếp hạng lợi nhuận tuyệt đối trên cùng một thước đo.

Hãng / kỳ báo cáoDoanh thu và nhu cầuLãi hoặc lỗHàm ý kinh doanh
Delta Air Lines / Q3 2026Doanh thu 20,186,000,000 USD (+21%)Lãi ròng 756 triệu USD (-47%)Nhiên liệu quý tăng 69% dù doanh thu tăng
American Airlines / Q3 2026Doanh thu 16,300,000,000 USD (+19.3%)Lỗ ròng 269 triệu USDNhiên liệu +67,5%; doanh thu kỷ lục vẫn lỗ
United Airlines / Q3 2026Doanh thu 17,900,000,000 USD (+17.4%)Lãi ròng khoảng 1,0 tỷ USDMạng bay và sản phẩm giữ lãi khi chi phí tăng
Ryanair / H1 FY2027125,800,000 hành khách (+6%); revenue +3%Lợi nhuận sau thuế -15%Giá vé -4%, chi phí khai thác +10%
Lufthansa Group / Jan-Sep 2026Doanh thu +8%; hệ số ghế 83.9%EBIT điều chỉnh -20%Nhiên liệu, không phận, gián đoạn lao động tạo sức ép

Ryanair là minh chứng rõ nét. Nửa đầu năm tài chính kết thúc tháng 3/2027, công bố ngày 2/11/2026, lượng khách tăng 6% nhưng lợi nhuận sau thuế giảm 15%. Vé bình quân giảm 4%, chi phí vận hành tăng 10%, phần nhiên liệu không phòng hộ đắt hơn, còn doanh thu bổ sung trên mỗi khách gần như không đổi. Một hãng quản lý chi phí tốt vẫn có thể chở nhiều khách hơn và kiếm ít tiền hơn.

Ngược lại, United Airlines duy trì lợi nhuận ròng khoảng 1,0 tỷ USD một quý trên doanh thu 17,9 tỷ USD dù chi phí tăng. American Airlines vẫn lỗ ròng khi doanh thu ở mức cao. Không được lấy kết quả một hãng để đại diện toàn ngành hàng không thế giới.

Mỗi khu vực một mức lợi nhuận vì mạng bay và nhiên liệu

Dự báo tháng 6 của IATA cho thấy chênh lệch vùng lớn. Hãng Trung Đông chịu tổn thất từ không phận bị giới hạn, đường bay vòng và hệ số sử dụng ghế thấp. Một số trung tâm trung chuyển thay thế ở châu Á, châu Âu và châu Phi có thể đón thêm khách, nhưng cũng phải chịu giá nhiên liệu cao.

Khu vực IATALợi nhuận ròng ước tính 2025Lợi nhuận ròng dự báo 2026Biên ròng dự báo 2026
Châu Âu13,000,000,000 USD9,600,000,000 USD3.1%
Bắc Mỹ12,400,000,000 USD9,400,000,000 USD2.5%
Châu Á-Thái Bình Dương9,800,000,000 USD6,600,000,000 USD2.1%
Mỹ Latinh1,900,000,000 USD1,200,000,000 USD2.1%
Châu Phi300,000,000 USD100,000,000 USD0.2%
Trung Đông7,200,000,000 USD-4,300,000,000 USD-6.1%

Các con số theo vùng đã làm tròn nên tổng có thể lệch chút so với mức 23 tỷ USD toàn cầu. Đó là dự báo cùng thời điểm, không phải kết quả cả năm đã kiểm toán. Lợi nhuận không tăng cùng số lượt khách một cách máy móc: trung tâm bay đường dài phụ thuộc nối chuyến có nguồn thu và rủi ro khác thị trường nội địa.

Phí hành lý, chỗ ngồi đặc biệt và liên kết thẻ tín dụng giúp đến đâu?

Khi vé cơ bản khó tăng, hãng tập trung vào chọn chỗ, hành lý, đồ ăn, lên máy bay trước, dịch vụ trên chuyến bay và chương trình khách hàng thân thiết. Mục doanh thu phụ trợ và khác của IATA rộng hơn phí hành lý. Dự báo 2026 đạt 165 tỷ USD, tăng 12,6%, so với 839 tỷ USD doanh thu vé, tăng 9,2% và 162 tỷ USD hàng hóa, tăng 7,2%.

Tích điểm và thẻ tín dụng đồng thương hiệu tạo giá trị ngoài một chuyến bay. Delta Air Lines báo cáo khoản thù lao từ American Express là 6,9 tỷ USD trong chín tháng đầu 2026, tăng 14%. Con số đó không phải lợi nhuận ròng của chương trình, và không nên cộng trực tiếp vào doanh thu đã báo cáo nếu chưa kiểm tra cách ghi nhận điểm thưởng và nghĩa vụ cung cấp dịch vụ trong tương lai, nếu không có thể đếm hai lần.

Các hãng giá rẻ cũng tận dụng phụ trợ. Tổng doanh thu phụ trợ Ryanair tăng 6% ở nửa đầu FY2027, nhưng tính trên mỗi hành khách hầu như không đổi. Doanh thu mới hữu ích nhưng không bảo đảm bù được nhiên liệu tăng nhanh hoặc vé giảm giá.

Nợ, giá vốn và máy bay giao chậm là điểm yếu tiềm ẩn

Một hãng có thể lãi vận hành nhưng lợi nhuận ròng vẫn yếu khi trả lãi và thuê máy bay đắt. IATA dự báo tỷ suất sinh lời trên vốn đầu tư (ROIC) năm 2026 là 4,3%, trong khi chi phí vốn bình quân gia quyền (WACC) là 8,5%. Toàn ngành trung bình tạo tỷ suất thấp hơn giá vốn dù báo cáo lợi nhuận kế toán dương.

Máy bay giao chậm và sửa động cơ kéo dài làm hãng muốn mở tuyến mà thiếu phương tiện khai thác. Giữ máy bay cũ lâu hơn tăng chi phí bảo dưỡng và làm chậm giảm nhiên liệu trên mỗi ghế. Hãng có tiền mặt mạnh, máy bay sẵn và tuyến sinh lời cao có lợi thế trước đơn vị cần vay hoặc thuê thêm trong thời kỳ đắt đỏ.

Áp lực lan sang khách sạn, sân bay, hãng cho thuê máy bay, nhà sản xuất linh kiện, logistics và du lịch. Nếu hãng cắt đường bay có biên lợi nhuận thấp, hành khách có thể chịu vé đắt hơn và một số đô thị mất kết nối, dù nhu cầu du lịch thế giới chưa biến mất.

Ba kịch bản lợi nhuận năm 2027

Kịch bản cơ sở: Nếu nhiên liệu ổn định, các hành lang bay bị hạn chế dần mở lại và giao máy bay tốt lên, lợi nhuận có thể hồi phục một phần từ mức năm 2026. Chỉ tăng hệ số sử dụng ghế khó đủ vì lương, nợ, thuê và hạn chế chuỗi cung ứng còn tồn tại.

Kịch bản tích cực: Nếu giá nhiên liệu và chênh lệch lọc dầu giảm nhanh, nhu cầu hạng cao cấp và dịch vụ phụ trợ vẫn vững, các hãng bảng cân đối mạnh và điều hành mạng tốt sẽ có lợi. Khách có thể có thêm lựa chọn, không có nghĩa vé mọi tuyến đều giảm.

Kịch bản tiêu cực: Nhiên liệu neo cao hoặc tăng nữa, không phận bị hạn chế, kinh tế chậm và tài chính hoặc thuê máy bay đắt có thể khiến hãng biên mỏng phải giảm tần suất và nâng vé. Du lịch quốc tế chịu ảnh hưởng liên đới. Đây là kịch bản phân tích, không phải dự báo lợi nhuận chính thức cho năm 2027.

Hãng bay không thiếu khách họ thiếu phần lãi còn lại

Năm 2026 nhấn mạnh số khách và khả năng sinh lời khác nhau. IATA vẫn dự báo nhiều người bay hơn và tổng thu cao hơn, nhưng nhiên liệu, bảo dưỡng, lương, phí và tiền vốn đang ăn mòn phần chênh lệch. Nhà đầu tư nên hỏi doanh thu mỗi ghế có theo kịp chi phí mỗi ghế, và lượng tiền mặt đủ chống biến động đến đâu, thay vì chỉ đếm khách tăng.

Kết luận chính: Ngành hàng không toàn cầu chưa được dự báo lỗ trên tổng thể vào năm 2026, nhưng ước tính mới nhất chỉ để lại khoảng 2 xu lợi nhuận ròng cho mỗi USD 1 doanh thu. Người thắng năm 2027 có thể không phải hãng tăng khách nhanh nhất mà là doanh nghiệp kiểm soát giá thành, duy trì thu mỗi ghế, quản lý đội bay và phát triển doanh thu phụ trợ mà không gánh rủi ro tài chính quá sức.

Nguồn tham khảo

Chủ đề: Du lịchNăng lượng